ҚР-да қауіпсіздік техникасы және еңбекті қорғау бойынша нұсқамалар: түрлері, мерзімдері, журналдар
Қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқамадан (қауіпсіздік және еңбекті қорғау, ЕҚжЕҚ бойынша) әрбір жұмыскер — жаңа қызметкерден бастап тәжірибелі маманға дейін өтуге міндетті. Қазақстанда нұсқаманың бес түрі көзделген: кіріспе, жұмыс орнындағы алғашқы, қайталама, жоспардан тыс және нысаналы. Тәртібі ҚР Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің 2015 жылғы 25 желтоқсандағы № 1019 бұйрығымен бекітілген қауіпсіздік және еңбекті қорғау мәселелері бойынша оқыту, нұсқама беру және білімді тексеру қағидалары мен мерзімдерінде (2026 жылғы 30 мамырдағы өзгерістермен) белгіленген. Әр нұсқаманың қашан және қалай өткізілетінін, оны қалай ресімдеу керектігін талдаймыз.
Қауіпсіздік техникасы бойынша нұсқама түрлері: жиынтық кесте
| Нұсқама | Қашан өткізіледі | Кім және қалай өткізеді | Қайда тіркеледі |
|---|---|---|---|
| Кіріспе | Жұмысқа қабылдаған кезде — білімі мен өтіліне қарамастан | ЕҚжЕҚ қызметі немесе жұмыс берушінің актісімен тағайындалған тұлға, бекітілген бағдарлама бойынша | Кіріспе нұсқаманы тіркеу журналы |
| Жұмыс орнындағы алғашқы | Өз бетінше жұмыс басталғанға дейін | Бөлімше басшысы — жеке, қауіпсіз тәсілдерді практикалық көрсетумен | Жұмыс орнындағы нұсқаманы тіркеу журналы |
| Қайталама | Жарты жылда кемінде бір рет | Алғашқыдағыдай — жеке немесе топпен | Жұмыс орнындағы нұсқаманы тіркеу журналы |
| Жоспардан тыс | Жаңа қағидалар енгізілгенде, жабдық ауысқанда, бұзушылықтарда, жұмыста 60 күннен астам үзіліс болғанда және басқа жағдайларда | Жеке немесе бір кәсіптегі жұмыскерлер тобымен | Жұмыс орнындағы журнал, себебі көрсетіледі |
| Нысаналы | Мамандығы бойынша емес бір реттік жұмыстарда, рұқсат-наряд бойынша жұмыстарда, авариялардың салдарын жоюда | Жұмыс басшысы | Жұмыс орнындағы журнал |
Нұсқамаларды күндізгі немесе онлайн форматта қашықтан өткізуге болады.
Кіріспе нұсқама
Кіріспе нұсқама жұмысқа жаңадан қабылданатын барлық жұмыскерлермен, олардың білімі мен кәсібі бойынша өтіліне қарамастан өткізіледі. Одан уақытша және іссапарға жіберілген жұмыскерлер, өндірістік практикадағы оқушылар мен студенттер, ал қауіпті өндірістік объектілері бар кәсіпорындарда — өндірістік алаңдарға келушілер мен мердігер ұйымдардың жұмыскерлері де өтеді.
- қауіпсіздік және еңбекті қорғау қызметі немесе жұмыс берушінің актісімен осы міндеттер жүктелген тұлға өткізеді;
- ЕҚжЕҚ қызметі әзірлейтін және жұмыс беруші бекітетін бағдарлама бойынша өткізіледі;
- білімді тексерумен — сауалнамамен аяқталады;
- нұсқама алушы мен нұсқама берушінің қолдары қойылып, кіріспе нұсқаманы тіркеу журналына жазылады.
Жұмыс орнындағы алғашқы нұсқама
Алғашқы нұсқамадан барлық жұмыскерлер өз бетінше жұмыс басталғанға дейін, сондай-ақ өндірістік практикадағы адамдар өтеді. Ол әр жұмыскермен жеке, еңбектің қауіпсіз тәсілдерін практикалық көрсетумен, бөлімше басшысы әзірлейтін және бекітетін бағдарлама бойынша өткізіледі.
Жұмысы жабдықпен, механикаландырылған немесе электрлендірілген құралмен, шикізат пен материалдарды сақтаумен және қолданумен байланысты емес адамдарды алғашқы нұсқамадан босатуға болады. Мұндай кәсіптер мен лауазымдардың тізбесін жұмыс беруші бекітеді.
Қайталама нұсқама: қаншалықты жиі
Қайталама нұсқамадан біліктілігіне, біліміне және өтіліне қарамастан барлық жұмыскерлер жарты жылда кемінде бір рет, жұмыс уақытында өтеді. Білім мен дағдыны бекіту үшін ол алғашқы нұсқама сияқты — жеке немесе біртекті жұмыстарды орындайтын жұмыскерлер тобымен өткізіледі.
Жоспардан тыс нұсқама: қашан қажет
Жоспардан тыс нұсқама мына жағдайларда өткізіледі:
- қауіпсіздік және еңбекті қорғау бойынша жаңа немесе қайта өңделген нормалар, қағидалар мен нұсқаулықтар енгізілгенде;
- технологиялық процесс өзгергенде, жабдық, құрал, шикізат пен материалдар ауыстырылғанда немесе жаңғыртылғанда;
- жұмыскерлер жарақатқа, аварияға, өртке немесе улануға әкелген немесе әкелуі мүмкін қауіпсіздік талаптарын бұзғанда;
- бақылау және қадағалау органдарының немесе өндірістік бақылаудың талабы бойынша;
- жұмыс орнында жаңа зиянды және қауіпті факторлар анықталғанда;
- жұмыста 60 күнтізбелік күннен астам үзіліс болғанда.
Нұсқаманың көлемі әр жағдайда жеке айқындалады, ал журналға тіркеген кезде себебі міндетті түрде көрсетіледі.
Нысаналы нұсқама
Нысаналы нұсқама мамандық бойынша тікелей міндеттерге байланысты емес бір реттік жұмыстар алдында өткізіледі: тиеу, түсіру, аумақты жинау, ұйымнан немесе цехтан тыс бір реттік жұмыстар. Ол рұқсат-наряд бойынша жұмыстарда және авариялардың, дүлей апаттар мен апаттардың салдарын жою кезінде де міндетті. Төтенше жағдайлардың салдарын жою кезінде нысаналы нұсқаманы жұмыс басшысы жедел тәртіппен өткізеді, бұл жағдайда журналға жазбауға рұқсат етіледі.
Нұсқамадан кейін білімді тексеру
Әр нұсқама білімді тексерумен — ауызша сауалнамамен немесе тестілеумен, ал қажет болса жұмыстарды қауіпсіз орындау дағдыларын тексерумен аяқталады. Нұсқаманы өткізген адам тексереді. Қанағаттанарлықсыз білім көрсеткен жұмыскер өз бетінше жұмысқа жіберілмейді және нұсқамадан қайта өтеді.
Нұсқамаларды тіркеу журналдары
Қағидаларда екі журнал көзделген:
- кіріспе нұсқаманы тіркеу журналы (Қағидаларға 16-қосымша);
- жұмыс орнындағы нұсқаманы тіркеу журналы (17-қосымша) — алғашқы, қайталама, жоспардан тыс және нысаналы нұсқамалар үшін.
Журналдар қағаз немесе электрондық түрде жүргізіледі; электрондық жазбалар ЭЦҚ-мен куәландырылады. Қағаз журнал нөмірленеді, тігіледі және куәландыру парағымен бекітіледі. Нұсқама журналын ЕҚжЕҚ бойынша оқу сертификаты бар, қауіпсіздік және еңбекті қорғауға жауапты жұмыскер толтырады.
Журналдар туралы толығырақ — «Қауіпсіздік техникасы және еңбекті қорғау журналдары» мақаласында. Дайын нұсқама журналдарын біздің баспаханадан тапсырыс беруге болады — өтінім қалдырыңыз.
Нұсқама оқытуды алмастырмайды
Нұсқамалар — ұйымның ішкі рәсімі. Олардан бөлек жұмыскерлер мен жауапты тұлғалар ЕҚжЕҚ бойынша оқудан және білімді тексеруден өтеді: жұмыскерлер — жылына кемінде бір рет, басшылар мен жауаптылар — үш жылда бір рет. Мерзімдер туралы толығырақ — «ЕҚжЕҚ бойынша оқыту мерзімділігі» мақаласында.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қауіпсіздік техникасы бойынша қайталама нұсқама қаншалықты жиі өткізіледі?
Барлық жұмыскерлер үшін жарты жылда кемінде бір рет — бұл мерзім № 1019 Қағидалардың 62-тармағында белгіленген.
Кіріспе нұсқаманы кім өткізеді?
Ұйымның қауіпсіздік және еңбекті қорғау қызметі немесе жұмыс берушінің бұйрығымен осы міндеттер жүктелген жұмыскер.
Ұзақ болмағаннан кейін нұсқама қажет пе?
Иә: жұмыста 60 күнтізбелік күннен астам үзіліс болғанда жоспардан тыс нұсқама өткізіледі.
Нұсқаманы онлайн өткізуге бола ма?
Иә, Қағидалар нұсқамаларды күндізгі немесе онлайн форматта қашықтан өткізуге рұқсат етеді.
Нұсқама журналын электрондық түрде жүргізуге бола ма?
Болады: журналдар қағаз немесе электрондық нысанда жүргізіледі, электрондық журналдағы жазбалар ЭЦҚ-мен куәландырылады.
Дереккөз: ҚР Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрінің 2015 жылғы 25 желтоқсандағы № 1019 бұйрығы, 54–72-тармақтар («Әділет» АҚЖ). Қолданар алдында өзекті редакциямен салыстыруды ұсынамыз.
Нұсқамаларды өткізетін және журналдарды жүргізетін ЕҚжЕҚ-ға жауапты адамды оқыту керек пе? «Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау» курсы — 15 000 ₸, күндізгі, Zoom арқылы онлайн немесе біздің платформада, хаттама мен сертификатпен. Өтінім қалдырыңыз немесе қоңырау шалыңыз: +7 700 199 41 46.
